Ticari sözleşmelerde uyuşmazlığı önleyen altı madde
Bir ticari ilişkinin en sakin anı, sözleşmenin imzalandığı gündür. Olası uyuşmazlıklar için en etkili hazırlık da o gün yapılır.
Ticari sözleşmeler çoğu zaman hız baskısı altında hazırlanır. Taraflar işin teknik ve ticari yönüne odaklanırken, uyuşmazlık hâlinde nasıl hareket edileceğine ilişkin hükümler ikinci planda kalabilir. Oysa bu hükümler, bir anlaşmazlık doğduğunda tarafların elindeki en önemli araçlardır.
1. Yetki şartı
Tacirler veya kamu tüzel kişileri arasında, uyuşmazlıkların hangi yer mahkemesinde görüleceği sözleşmeyle belirlenebilir (HMK m. 17). Aksi kararlaştırılmadıkça sözleşmeyle belirlenen mahkeme, davanın yalnızca orada açılmasını sağlar.
2. Tahkim veya alternatif çözüm yolları
Özellikle uluslararası unsur taşıyan veya teknik uzmanlık gerektiren işlerde tahkim şartı tercih edilebilir. Şartın; kurum, kural seti, hakem sayısı ve tahkim yeri gibi unsurları açıkça içermesi gerekir.
3. Cezai şart
Borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi hâlinde ödenecek bir bedelin önceden belirlenmesi, ispat yükünü hafifletir. Tacir sıfatını taşıyan borçlunun, cezai şartın fahiş olduğu gerekçesiyle indirilmesini isteyemeyeceği unutulmamalıdır (TTK m. 22).
4. Delil sözleşmesi
Taraflar, belirli vakıaların ispatında hangi delillerin kullanılacağını sözleşmeyle kararlaştırabilir (HMK m. 193). E-posta yazışmaları, ticari defterler veya belirli kayıtların delil niteliği bu yolla güçlendirilebilir.
5. Bildirim adresleri
Tebligat ve ihtarların hangi adrese ve hangi yöntemle yapılacağının belirlenmesi, fesih veya temerrüt gibi kritik anlarda süre kaybını önler.
6. Fesih ve mücbir sebep
Sözleşmenin hangi hâllerde ve hangi bildirim süreleriyle sona erdirilebileceği ile tarafların kontrolü dışındaki olayların sonuçları açıkça düzenlenmelidir.
Uyuşmazlık maddeleri, iyi giden bir ilişkinin değil, işler yolunda gitmediğinde başvurulacak yol haritasının parçasıdır.
Her sözleşme, tarafların ticari ilişkisine özgüdür. Hazır şablonlar başlangıç noktası olabilir; ancak işin niteliğine göre uyarlanmadıkça beklenen korumayı sağlamayabilir.