Dava şartı arabuluculuk: Mahkemeye gitmeden önce atılması gereken adım

Son yıllarda yapılan düzenlemelerle arabuluculuk, Türk hukukunda yalnızca tarafların tercih edebileceği bir yöntem olmaktan çıkmış; belirli uyuşmazlık türlerinde dava açılmadan önce tamamlanması gereken bir aşamaya dönüşmüştür. Bu aşamaya “dava şartı arabuluculuk” adı verilir.

Dava şartı ne anlama gelir?

Dava şartı, mahkemenin davanın esasına girebilmesi için bulunması gereken koşuldur. Arabuluculuğun dava şartı olarak öngörüldüğü bir uyuşmazlıkta, arabulucuya başvurulmadan dava açılırsa dava, esasa girilmeden usulden reddedilir. Bu durum hem zaman hem de masraf kaybı anlamına gelir.

Hangi uyuşmazlıklarda zorunludur?

Uygulamada en sık karşılaşılan alanlar şunlardır:

• İşçi ve işveren arasındaki alacak ve tazminat talepleri ile işe iade talepleri (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3).
• Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat taleplerine ilişkin ticari davalar (TTK m. 5/A).
• Kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar, ortaklığın giderilmesi ve kat mülkiyetine ilişkin uyuşmazlıklar gibi bazı taşınmaz uyuşmazlıkları.
• Kanunda belirtilen sınırlar dâhilinde tüketici uyuşmazlıkları.

Her alanın kendine özgü istisnaları bulunur. Örneğin iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri, iş hukukundaki zorunlu arabuluculuk kapsamı dışında tutulmuştur.

Süreç nasıl işler?

Başvuru, uyuşmazlığın türüne göre kanunda belirtilen yerdeki (örneğin karşı tarafın yerleşim yerindeki) arabuluculuk bürosuna yapılır. Büro tarafından görevlendirilen arabulucu tarafları bir araya getirir ve çözüm seçeneklerini müzakere etmelerine yardımcı olur. Arabulucu bir karar vermez; çözümü taraflar kendileri bulur.

Taraflar anlaşırsa düzenlenen anlaşma belgesi, kanunda öngörülen koşullarla icra edilebilirlik kazanır. Anlaşma sağlanamazsa arabulucunun düzenlediği son tutanak, dava dilekçesine eklenerek dava açılır.

Arabuluculuk, davanın bir ön koşulu olduğu kadar, uyuşmazlığı daha kısa sürede ve daha düşük maliyetle sonuçlandırma fırsatıdır.

Nelere dikkat edilmeli?

• Arabuluculuk görüşmelerine hazırlıksız gidilmemeli; talep kalemleri ve dayanak belgeler önceden netleştirilmelidir.
• Hak düşürücü sürelerin arabuluculuk sürecinde nasıl işlediği ayrıca değerlendirilmelidir.
• Anlaşma belgesine yazılan her ifade, ileride yeniden dava açma imkânını etkileyebilir.

Arabuluculuk aşamasının iyi yönetilmesi, hem uyuşmazlığın erken çözümüne hem de olası bir davada güçlü bir başlangıca katkı sağlar.